Triskë ke ti, triskë ka dhe Karapanoja që e shet gjalpin sa frëngu pulën!

Komenr nga Miti Vozari

Nga triskat e “Përballimit” te karta e sotme ushqimore e Edi Ramës: një kthim tek kontrolli shtetëror mbi ushqimin dhe individin dhe një këndvështrim historik.

Një nga mënyrat më të heshtura për të kuptuar realitetin e një epoke është përmes artit të saj. Në filmin Përballimi, përtej narrativës ideologjike, shfaqen fragmente të jetës së përditshme që sot lexohen ndryshe.

Mes tyre, edhe hija e një sistemi që kishte shënuar thellë marrëdhënien e individit me ushqimin: sistemi i triskave.

Pas Lufta e Dytë Botërore, Shqipëria u përball me mungesa të thella ekonomike. Regjimi i ri nuk ndërtoi vetëm institucione politike, por edhe mekanizma të kontrollit të jetës së përditshme.

Triska e ushqimit ishte një prej tyre, një letër e vogël që përcaktonte sa bukë, sa sheqer, sa vaj mund të merrte një qytetar.

Pas vitit 1948 dhe prishjes me Jugosllavinë, vendi hyri në një izolim edhe më të thellë, duke ndjekur modelin e Bashkimi Sovjetik. Në këtë realitet, shteti u bë ndërmjetësi i vetëm mes individit dhe jetesës. Ushqimi nuk ishte më një zgjedhje, por një shpërndarje.

Në pamje të parë, sistemi premtonte barazi. Në praktikë, krijonte dallime të heshtura. Racionet nuk përcaktoheshin vetëm nga nevoja, por nga pozicioni shoqëror dhe politik.

Kështu, triska nuk ishte thjesht një dokument furnizimi, por një pasqyrë e vendit që zije në hierarkinë e kohës.
Filma si “Përballimi”, pa e pasur këtë si qëllim të drejtpërdrejtë, na japin sot mundësinë të lexojmë midis rreshtave.

Ato tregojnë një shoqëri ku përditshmëria ishte e organizuar deri në detaje, ku edhe akti më i thjeshtë, pra sigurimi i ushqimit, kalonte përmes filtrit të shtetit.

Në këtë kuptim, triskat nuk ishin vetëm një përgjigje ndaj varfërisë së pasluftës. Ato ishin një instrument i ndërtimit të një rendi të ri, ku varësia ndaj shtetit bëhej pjesë e natyrshme e jetës.

Një rend ku siguria minimale garantohej, por liria individuale kufizohej. Dhe ndoshta, pikërisht për këtë arsye, sot ato duken më shumë se një kujtim ekonomik: duken si një mësim mbi mënyrën se si pushteti mund të depërtojë deri në nevojat më themelore të njeriut.